Teknoloji ve üretim girişimlerinin sermaye piyasası aracılığıyla halktan fon toplamasını sağlayan kitle fonlaması, kamu hukuku nitelikli sermaye piyasası kuralları ile özel hukuk sözleşmelerinin kesişim noktasında yer alır. Kampanya süreci; kitle fonlama platformu, girişimci veya girişim şirketi ile yatırımcılar arasında birbirine bağlı sözleşmelerden oluşan üç köşeli bir hukuki yapı doğurur.

Sermaye piyasası istisnaları ile özel hukuk ilişkilerinin ayrımı

Kitle fonlama platformlarının kuruluş ve faaliyeti SPK iznine tabidir (6362 sayılı SPKn m. 35/A/1-2). Kitle fonlaması ve bağlantılı işlemler m. 37–38 kapsamındaki yatırım hizmet ve faaliyetleri ile yan hizmetler arasında değerlendirilmez; borsa ve piyasa işleticilerine ilişkin hükümler de bu faaliyetlere uygulanmaz (m. 35/A/4). Borçlanmaya dayalı kitle fonlamasında bankacılık mevzuatına ilişkin istisna m. 35/A/1’de düzenlenir. Platformlar aracılığıyla para toplayanların halka açık ortaklık ve ihraççı tanımları dışında tutulması (m. 3/1-e, h), izahname veya ihraç belgesi hazırlama yükümlülüğüne ilişkin istisna (m. 4/1), beş yüz ortak eşiğine ilişkin istisna (m. 16/1) ve yatırımcı tazminine ilişkin hükümlerin uygulanmaması (m. 3/1-z) farklı hukuki sonuçlardır. Bu özel rejim, kitle fonlamasını bütün sermaye piyasası yükümlülüklerinden çıkarmaz. Platform, fon arayan kişi ve yatırımcı arasındaki özel hukuk ilişkilerine genel hükümler uygulanır (m. 35/A/5).

Başvuru, yazılı kampanya sözleşmesi ve yatırımcı haklarının doğumu

Hem paya hem borçlanmaya dayalı modelde girişimci veya girişim şirketi başvurabilir; Tebliğ’in girişimci tanımı gerçek kişiler yanında limited ve anonim şirket türündeki tüzel kişileri de kapsar (III-35/A.2 sayılı Tebliğ m. 4/1-g, 11/2, 17/1, 20/1). Başvuru, kampanyanın başarıyla tamamlanması ve fonlanan şirkete aktarım ayrı aşamalardır. Paya dayalı modelde fon aktarılmadan önce anonim şirket kuruluşu veya limited şirketin dönüşümü ve yeni pay ihracı gerekir (m. 16/1, 17/7). Borçlanma modelinde girişimci kampanyasının başarılı olması sonrasında anonim şirket kuruluşu; limited girişim şirketinde ise dönüşüm m. 20/7’de düzenlenir. Yatırımcının fon sağlama talebi ve ödemesi kampanya sırasında gerçekleşir; kırk sekiz saatlik cayma hakkı m. 17/4 ve 20/4’e tabidir. Payın veya borçlanma aracının kayden oluşturulması, bu talep ve cayma aşamalarıyla aynı işlem değildir (m. 27). Kampanya sözleşmesinin yazılılığı ve asgari içeriği m. 11/2 ile Ek-4’e, yatırımcı üyeliği ise m. 14 ile Ek-3’e dayanır.

Bilgi formunun onayı, imza düzeni ve müteselsil sorumluluk

Bilgi formunun yatırım komitesince onaylanması, yayımlanması ve imzalanması ayrı işlemlerdir (Tebliğ m. 11/7-10). Madde 11/10 uyarınca form, gerçek kişi girişimci, tüzel kişi girişimcinin veya girişim şirketinin yetkilileri ve yatırım komitesi üyeleri tarafından imzalanır. SPKn m. 35/A/6, bilgi formunu imzalayan gerçek ve tüzel kişilerin yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgilerden kaynaklanan zararlardan müteselsil sorumluluğunu düzenler. Sırf onay oyu ile imza ve temsil sıfatı birbirine eşitlenmemeli; somut imzalar ve hangi kişi adına atıldıkları belirlenmelidir. Müteselsillik, tek başına kusursuz sorumluluk sonucunu göstermez. Ürün aşaması, sözleşmeler, finansal bilgiler ve fon kullanım planı belgelendirilmeli; zarar, illiyet ve diğer sorumluluk koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Yeni pay alma hakkı ve kayden izlenen şirketlerin özel karar rejimi

Paya dayalı modelde fonlar sermaye artırımıyla çıkarılacak yeni paylar karşılığında aktarılır; mevcut payların satışıyla fon toplanamaz (Tebliğ m. 16/1). Mevcut pay sahiplerinin rüçhan haklarını kullanması, devretmesi veya kullanmaması ile bu hakların organ kararıyla sınırlandırılması farklı ihtimallerdir. Genel TTK m. 461/2 rejiminde genel kurulun sınırlandırma kararı haklı sebebe ve esas sermayenin en az yüzde altmışının olumlu oyuna bağlıdır; bu oran toplantı nisabı değildir. Nisap dışındaki kurallar kayıtlı sermaye sistemindeki yönetim kurulu kararına da uygulanır; gerekçe ve prim hesabı raporu tescil ve ilan edilir. Payları kayden izlenen fonlanan şirketlerde ise SPKn m. 35/A/2’nin göndermesi ve Tebliğ m. 25/5’in özel karar nisapları ayrıca gözetilir: esas sözleşmedeki daha ağır oranlar saklı kalmak üzere, toplantı nisabı aranmadan katılan oy hakkına sahip payların üçte ikisi; oy hakkına sahip sermayenin en az yarısı hazırsa katılan oyların çoğunluğu aranır. Bu nedenle yüzde altmış her fonlama işlemine tek oran olarak taşınamaz.

Paya ve borçlanmaya dayalı modellerde fon kullanım denetimi

Paya dayalı modelde fonun ilan edilen amaca uygun kullanımını, Kurul listesinde bulunan bağımsız denetim kuruluşu özel amaçlı bağımsız denetim raporuyla denetler (Tebliğ m. 21/4-6). Borçlanmaya dayalı modelde aynı konu yatırım komitesinin denetim raporuna tabidir (m. 22/4-6). İki modelin rapor hazırlayan kişileri aynı değildir. Raporların duyurulması ve yönetim kurulunun fonun amacına uygun kullanımından sorumluluğu her modelin kendi hükmüyle değerlendirilir (m. 21/5, 7; m. 22/5, 7). Tutar eşikleri yıllık yeniden değerleme ve Kurul kararlarına tabi olduğundan burada sabit bir parasal eşik verilmemiştir.

Resmî kaynaklar ve başvuru metinleri

Kaynak bağlantıları ilgili resmî metinlere ve başvuru eserlerine yöneliktir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez.