Bir girişim kurulurken ürün ve finansman kadar kurucular arasındaki ilişkinin nasıl işleyeceği de önem taşır. Başlangıçta sözlü olarak üzerinde anlaşılan konular; ekip büyüdüğünde, yeni yatırım alındığında veya kuruculardan biri ayrılmak istediğinde farklı yorumlanabilir. Kurucular sözleşmesi, bu ilişkinin temel noktalarını yazılı hâle getirmeye yarar.

Pay oranı, tek borç ilkesi ve kurucu katkılarının şirket türüne göre kurgulanması

Sermaye katkısı, çalışma süresi, teknik bilgi ve ticari ilişkiler birbirinden farklı girdilerdir. Hangi kurucunun neyi, ne zaman sağlayacağı; masrafların nasıl karşılanacağı ve görevlerin nasıl izleneceği açıkça belirlenmelidir. Zaman içinde pay kazanılması (vesting) veya erken ayrılma hâlinde payların devri gibi modeller şirket türüne göre farklı kurulur: anonim şirkette, bağlamlı nama yazılı paylara ilişkin ikincil yükümlülük istisnası (TTK m. 480/4) saklı kalmak üzere, esas sözleşmeyle pay sahibine pay bedelini veya payın itibarî değerini aşan primi ifa dışında borç yükletilemez (TTK m. 480/1 — tek borç ilkesi). Limited şirkette ise şirket sözleşmesiyle ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri öngörülebilir (TTK m. 577, 603, 606). Yabancı bir sözleşmeden alınan hüküm, Türk ortaklıklar hukukuna uyarlanmaksızın yalnızca tercüme edildiğinde aynı hukuki sonucu doğurmayabilir.

Yönetim, temsil yetkisi ve esas sözleşme ile kurucular sözleşmesi arasındaki ilişki

Günlük iş kararları ile yatırım alma, borçlanma, yeni ortak kabul etme ve önemli varlıkları devretme kararları aynı nisaba bağlanmak zorunda değildir. Hangi kararın kim tarafından alınacağı ve şirketi kimin temsil edeceği ayrı ayrı ele alınmalıdır. Kurucular arasındaki sözleşme borçlar hukuku niteliği taşıdığından kural olarak yalnızca imzalayanları bağlar; şirkete ve sonradan ortak olanlara karşı da ortaklıklar hukuku etkisi doğurması istenen hükümlerin esas sözleşmeye yansıtılıp yansıtılamayacağı emredici kurallar çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Yazılım kodu, tasarım ve marka üzerindeki hakların şirkette toplanması

Kurucunun şirket kurulmadan önce yazdığı kod veya hazırladığı tasarım kendiliğinden şirkete geçmez. Eser üzerindeki mali hakların devri yazılı sözleşmeyle yapılır ve devredilen haklar ayrı ayrı gösterilmelidir (5846 sayılı FSEK m. 52); henüz meydana getirilmemiş yazılımlara ilişkin önceden yapılan sözleşmeler ise yalnızca taahhüt doğurduğundan, ürün tamamlandığında devir tasarrufunun ayrıca tamamlanması gerekir (FSEK m. 50/1). Alan adı ve marka başvurularının kimin adına bulunduğu ile çalışan veya dış hizmet sağlayıcılar tarafından üretilen içeriklerin devir ve gizlilik koşulları da kayıt altına alınmalıdır.

Ortaklıktan ayrılma, pay devri şekil şartları ve yatırım incelemesine hazırlık

Bir kurucu çalışmayı bıraktığında payını koruyup korumayacağı, pay devrinin koşulları ve karar kilitlenmesinde izlenecek yol belirsiz bırakılmamalıdır. Limited şirkette yalnızca esas sermaye payının devri değil, devir borcunu doğuran işlemler de yazılı şekle ve tarafların imzalarının noterce onanmasına bağlıdır; ayrıca aksine şirket sözleşmesi hükmü yoksa genel kurul onayı aranır (TTK m. 595/1-2). Bu nedenle limited şirket kurucuları arasında adi yazılı şekilde imzalanan bir kurucular sözleşmesindeki pay devir taahhüdü veya alım opsiyonu şekil eksikliği sebebiyle kesin hükümsüz kalır; sözleşmenin bundan bağımsız diğer hükümlerinin geçerliliği ise kısmi hükümsüzlük kurallarına göre değerlendirilir (TBK m. 27/2). Anonim şirkette pay devir taahhüdü adi yazılı biçimde geçerli olarak kurulabilir; ancak devir borcunu doğuran bu taahhüdün ifası aşamasında pay senedi basılmışsa ciro ve zilyetliğin devri, basılmamışsa alacağın temliki hükümleri ile varsa esas sözleşmedeki bağlam kurallarına (TTK m. 489–493) ayrıca uyulması gerekir. Yatırımcılar yatırım incelemesinde kurucuların şirkete bağlılığını, fikrî hak zincirini ve pay tablosunu denetlediğinden tüm kurumsal ve sözleşmesel belgelerin birbiriyle uyumlu tutulması gerekir.

Resmî kaynaklar ve başvuru metinleri

Kaynak bağlantıları ilgili resmî metinlere ve başvuru eserlerine yöneliktir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez.