Erken aşama teknoloji girişimlerinde şirket değerlemesinin henüz netleşmediği dönemlerde, yatırımcının sağladığı finansmanın bir sonraki değerlemeli yatırım turunda paya dönüşmesini öngören SAFE (Simple Agreement for Future Equity) veya paya dönüştürülebilir borç modelleri sıklıkla gündeme gelir. Anglo-Sakson ortaklıklar hukukundaki kayıtlı sermaye ve serbest pay ihracı kurgusuna göre tasarlanan bu metinler, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) sistematiğinde kendiliğinden pay çıkaran belgeler olarak çalışmaz.

Sözleşmesel yatırım taahhüdü ile ortaklıklar hukuku işleminin ayrımı

Türk anonim şirketler hukukunda olağan veya kayıtlı sermaye sisteminde yeni pay çıkarılması, genel kurul ya da yönetim kurulu tarafından alınan sermaye artırımı kararına ve ticaret siciline tescile bağlıdır; şarta bağlı sermaye artırımında ise önceden esas sözleşmeyle kurulmuş bir yapı gerekir (TTK m. 463/2, m. 465). Yatırımcı ile kurucular ve şirket arasında imzalanan bir SAFE veya dönüştürülebilir yatırım sözleşmesi, borçlar hukuku düzleminde geçerli borçlar doğursa da bu kurumsal işlemler olmaksızın tek başına kendiliğinden pay sahipliği yaratmaz. Mevcut ortaklardan biri sermaye artırımı genel kurulunda olumlu oy kullanmaktan kaçındığında doğrudan pay ihracı gerçekleşemeyeceğinden, sözleşmede kurucuların oy taahhütleri, temerrüt sonuçları ve alternatif ifa mekanizmaları açıkça kurgulanmalıdır. Şarta bağlı artırımda hak kullanımı ve sermaye borcunun ifasıyla sermaye m. 463/2 uyarınca kendiliğinden artar; bu özel işleyiş olağan artırımın karar ve tescil süreciyle eşitlenmemelidir.

Şarta bağlı sermaye artırımının (TTK m. 463–465) erken aşama yatırımlardaki sınırları

Şarta bağlı sermaye artırımı ilk bakışta dönüştürülebilir yatırımlar için doğrudan bir kanuni araç gibi görünse de Kanun bu yolu sıkı koşullara bağlamıştır. Şarta bağlı sermaye artırımı yalnızca yeni çıkarılan tahviller veya benzeri borçlanma araçları nedeniyle şirketten ya da topluluk şirketlerinden alacaklı olanlara veya çalışanlara tanınabilir (TTK m. 463/1). Üstelik şartlı olarak artırılan sermayenin toplam itibarî (nominal) değeri mevcut sermayenin yarısını aşamaz (TTK m. 464/1) ve esas sözleşmede önceden açık dayanak bulunması zorunludur (TTK m. 465). Yüzde ellilik üst sınır emisyon primli toplam yatırım tutarını değil yalnızca çıkarılacak payların itibarî değerini sınırlasa da, şarta bağlı sermaye artırımının tahvil veya benzeri borçlanma aracı ihracına bağlanmış olması (TTK m. 463/1) ve önceden esas sözleşme altyapısı gerektirmesi sebebiyle standart SAFE sözleşmeleri bu yolla kendiliğinden icra edilemez.

Emisyon primli sermaye artırımı ve rüçhan hakkının sınırlandırılması usulü

Uygulamada yatırım tutarının paya dönüştürülmesi çoğunlukla olağan (esas) sermaye artırımı ve emisyon primli (agiolu) pay ihracı yoluyla gerçekleştirilir. İtibarî değerinden aşağı bedelle pay çıkarılamaz; payların itibarî değerinden yüksek bir bedelle çıkarılabilmesi için esas sözleşmede hüküm veya genel kurul kararı bulunmalıdır (TTK m. 347). Yatırımcının sermaye artırımına tek başına veya belirlenen oranda katılabilmesi için mevcut pay sahiplerinin yeni pay alma (rüçhan) haklarını kullanmaması, devretmesi ya da bu hakların genel kurul kararıyla sınırlandırılması veya kaldırılması gerekir. Rüçhan hakkının genel kurul kararıyla sınırlandırılması veya kaldırılması hâlinde haklı sebeplerin varlığı, esas sermayenin en az yüzde altmışının olumlu oyu ve yönetim kurulunun rüçhan hakkının sınırlandırılma gerekçeleri ile primin hesaplanma biçimini açıklayan raporunun tescil ve ilan edilmesi şarttır (TTK m. 461/2-4). Kayıtlı sermaye sistemindeki yönetim kurulu kararlarında m. 461/2’nin nisap dışındaki kuralları uygulanır; yüzde altmış eşiği yönetim kurulu toplantı veya karar nisabı değildir.

Değerleme tavanı, iskonto oranı ve kurucu menfaatlerine ilişkin emredici kurallar

Dönüşüm hesabında uygulanacak değerleme tavanı (valuation cap) veya iskonto oranının (discount rate), yatırım turunda ödenecek toplam katılma bedelinin çıkarılacak payların toplam itibarî değerinin altına düşmesine yol açmaması gerekir (TTK m. 347, m. 464/2). Öte yandan yatırım öncesinde kuruculara şirketin kuruluşu için harcadıkları emeğe karşılık bedelsiz pay senedi verilmesi gibi esas sermayenin azalması sonucunu doğuracak menfaatler esas sözleşmeyle tanınamaz (TTK m. 348/1). Yatırımcının dönüşüm öncesinde şirkete gönderdiği tutarın muhasebe kayıtlarında borç mu yoksa sermaye avansı olarak mı izleneceği de vergi ve bilanço etkileri bakımından yatırım sözleşmesi imzalanmadan önce netleştirilmelidir.

Resmî kaynaklar ve başvuru metinleri

Kaynak bağlantıları ilgili resmî metinlere ve başvuru eserlerine yöneliktir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez.