Türk şirketinde yabancı yönetici: temsil yetkisi, çalışma ve ikamet izni

Kısaca

• Vatandaşlık ve ikametgâh yönetime engel değildir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) artık müdür veya yönetim kurulu üyelerinin Türk vatandaşı olmasını ya da Türkiye'de yaşamasını aramaz. Eski yerleşim kuralları 2012'de (6335 sayılı Kanun) yürürlükten kaldırılmıştır.
• İki ayrı soru vardır. Birincisi şirketler hukukuna ilişkindir: şirketi kim bağlayabilir ve ticaret sicili bunu nasıl kaydeder. İkincisi yabancılar hukukuna ilişkindir: Türkiye'de fiilen çalışan kişinin çalışma izni gerekip gerekmediği. Görevde bulunmak ikinci sorunun cevabı değildir.
• Temsil yetkisi tescil edilir. Kimin tek başına, kimin birlikte imza atabileceği ticaret siciline kaydedilir ve ilan edilir. Temsile yetkili kişinin imzası, mevcutsa kamu veri tabanından elektronik olarak alınır. Bu yolla temin edilemiyorsa ilgili sicil usulüne göre imza beyannamesi sunulur. Yurt dışında bu beyanname Türk konsolosluğunda ya da apostil yoluyla onaylatılabilir.
• Çalışma izni unvana değil, fiilî çalışmaya bağlıdır. Kurallar 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve uygulama yönetmeliğinde yer alır. Ortak sıfatıyla yönetici olan yabancı için şirketin sermayesi, hisse oranı ve Türk çalışan sayısı önemlidir. Çalışma izni, geçerli olduğu sürece ikamet izni yerine de geçer.

Türk şirketini kim yönetir?

En yaygın iki şirket türü farklı biçimlerde yönetilir.

• Limited şirket: bir veya daha fazla müdür, TTK m.623 vd. En az bir ortağın yönetim ve temsil yetkisi bulunmalıdır (m.623/1). Tek ortak yabancı bir ana şirketse, ana şirketin kendisi müdür olarak tescil edilir ve adı belirtilen bir gerçek kişi aracılığıyla hareket eder.
• Anonim şirket: bir veya daha fazla üyeden oluşan yönetim kurulu, TTK m.359 vd. Yönetim kurulu üyelerinden en az birinin temsil yetkisi bulunmalıdır (m.370/2).

Müdür veya yönetim kurulu üyesi sayısını ve bunların nasıl karar alacağını şirket sözleşmesi (limited şirkette şirket sözleşmesi, anonim şirkette esas sözleşme) belirler.

Yurt dışında yaşayan yabancı müdür veya yönetim kurulu üyesi olabilir mi?

Evet. TTK her iki görev için de Türk vatandaşlığı veya Türkiye'de yerleşim şartı koymaz. Müdürlerin yerleşim yerini düzenleyen m.628 mülga olarak işaretlenmiştir (6335 sayılı Kanun, 26 Haziran 2012); m.359'daki yerleşimle ilgili eski cümleler de mülgadır.

Ticaret sicili müdürlüğü (Antalya'daki şirketler için Antalya Ticaret Sicili Müdürlüğü) bu nedenle yurt dışında yaşayan müdür ve yönetim kurulu üyelerini, aşağıda anlatılan belgeler tamam olmak kaydıyla tescil eder.

Şirket de yönetim kurulu üyesi veya müdür olabilir mi?

Olabilir, ancak onun adına bir gerçek kişinin hareket etmesi gerekir. Anonim şirkette tüzel kişi üye tarafından belirlenen bir gerçek kişi, tüzel kişiyle birlikte tescil ve ilan edilir; toplantılara yalnızca bu kişi katılır ve oy kullanır (TTK m.359/2). Limited şirkette tüzel kişi müdür, görevi yerine getirecek gerçek kişiyi bildirir (m.623/2). Yurt dışındaki ana şirket böylece adı belirtilen bir gerçek kişi aracılığıyla yönetici olabilir.

Şirket adına kim imza atabilir ve bu nasıl kaydedilir?

Varsayılan kural. Anonim şirkette esas sözleşmede aksi öngörülmemişse veya yönetim kurulu tek üyeden oluşmuyorsa temsil yetkisi yönetim kuruluna aittir ve iki imza birlikte (çift imza) kullanılır (m.370/1). Yönetim kurulu, en az bir üyesi temsil yetkisine sahip kaldıkça, temsil yetkisini bir veya birkaç murahhas üyeye ya da müdür sıfatıyla hareket eden üçüncü kişilere devredebilir (m.370/2). Limited şirkette m.629/1, müdürlerin temsil yetkisinin kapsamına, yetkinin sınırlandırılmasına, imzaya yetkili olanların belirlenmesine, imza şekline ve bunların tescil ve ilanına anonim şirketlere ilişkin ilgili hükümleri kıyas yoluyla uygular. İmza düzeni yine de şirket sözleşmesinde ve kararda açıkça yazılmalıdır.

Seçenekler. Şirket sözleşmesi ve yönetim kurulu kararı tek başına (münferit) veya birlikte (müşterek) imza yetkisi belirleyebilir; yetkiyi şubeye göre de sınırlayabilir. Temsil yetkisine getirilen sınırlamalar iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez; yalnızca tescil edilmiş olan ve yetkiyi merkezle veya bir şubeyle sınırlayan ya da birlikte imza şartı koyan sınırlamalar bunun dışındadır (m.371/3).

İç yönerge. Yönetim, ancak esas sözleşmede buna izin veren bir hüküm bulunması ve görev ile raporlama düzenini gösteren bir iç yönerge (iç yönerge) çıkarılması halinde yönetim kurulu üyelerine veya üçüncü kişilere bırakılabilir (m.367). İç yönerge şirket içi bir belgedir. Üçüncü kişilerin güvendiği, tescil edilmiş imza yetkisidir.

Tescil. Yönetim kurulu, yetkili kişileri ve imza şeklini belirten kararının noter onaylı örneğini tescil ve ilan için ticaret siciline verir (m.373/1). Kamu kurumları bundan sonra sicil kayıtlarına dayanmak zorundadır; şirketten kimin temsil yetkisi bulunduğuna ilişkin başka belge isteyemez (m.373/3). Şirket adına imza atan kişiler bunu şirket unvanı altında yaparlar (m.372).

İmza beyannamesi nedir ve yurt dışından nasıl verilir?

TTK m.40/2 uyarınca şirketi temsile yetkili kişinin imzası, kamu kurum ve kuruluşlarının veri tabanlarında kayıtlıysa oradan elektronik ortamda alınır. Bu yolla temin edilemiyorsa ilgili sicil usulüne göre imza beyannamesi sunulur; örneğin Türk noterinde veya doğrudan ticaret sicili müdürlüğünde imzalanır.

Yurt dışında yaşayan ve beyanname sunması gereken imza yetkilisi için sicil mevzuatı, beyannamenin şu yollardan biriyle onaylanmasına izin verir:

• o ülkedeki Türk konsolosluğu veya
• o ülkenin yetkili makamları; ardından apostil (veya konsolosluk onayı) ve noter onaylı Türkçe tercüme.

Türkiye ve belgenin düzenlendiği ülke Lahey Apostil Sözleşmesi'ne taraf ise apostil yeterlidir.

Ana şirketin belgeleri, örneğin şirketi kimin temsil ettiğini gösteren ticaret sicili özeti, aynı apostil ve tercüme kurallarına tabidir. Ayrıntılar için bkz. Yabancı şirketler için Türkiye'de şirket kuruluşu: bağlı şirket, şube mi irtibat bürosu mu?.

Yabancı yöneticinin çalışma izni gerekir mi?

Bu, kişinin Türkiye'de çalışıp çalışmadığına bağlıdır. Türk şirketinde yönetici olmak bir görevdir; çalışma izni değildir.

Hukuki çerçeveyi 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu (2016) ve Uygulama Yönetmeliği (değişiklikleriyle birlikte, 2022 değişikliği dahil) oluşturur. Çalışma izinlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı verir. Genel olarak:

• Türkiye'de çalışan yabancı, ister ücretli ister yönetici olarak çalışsın, çalışma izni veya tanınmış bir muafiyet gerektirir.
• Yalnızca yönetim kurulu toplantılarına katılan veya yurt dışından imza atan kişinin durumu farklıdır. Önemli olan, kişinin fiilen nerede ve nasıl çalıştığıdır. Türkiye'de bir avukat somut olayı değerlendirebilir.
• Yönetmelik (m.48), anonim şirketlerin Türkiye'de ikamet etmeyen yabancı yönetim kurulu üyelerini anonim şirket dışındaki şirketlerin yönetici olmayan yabancı ortaklarını ve bu şirketlerde ortak olmayıp en üst seviyede temsil ve ilzama yetkili olan yabancıları 3 aya kadar çalışma izninden muaf tutar. Muafiyet için başvuru gerekir; Türkiye'de yerleşik biri için uygun değildir.

### Ortak-yönetici hangi izni kullanır?

• İşverene bağlı izin. İlk izin en çok bir yıl için verilir; uzatmalar en çok iki, ardından üç yıl için yapılır (6735 sayılı Kanun m.10).
• Bağımsız çalışma izni. Limited şirketin ortağı olan müdürü ve anonim şirketin ortağı olan yönetim kurulu üyesi, tek bir işverene bağlı olmadan başvurabilir (Yönetmelik m.29/1-c). Ortaklığı olmayan yönetici ise işverene bağlı çalışma izni yolunu kullanır. Bakanlık eğitim, deneyim, ekonomik katkı, istihdam etkisini ve ortak için sermaye payını birlikte değerlendirir.

### Bakanlık şirkette neye bakar?

Bakanlık, internet sitesinde değerlendirme kriterlerini (Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri) yayımlar. Yeni bir işyeri açan veya böyle bir işyerine ortak olan yabancı için yayımlanmış güncel kriterler aşağıdaki gibidir. Kriterler zaman zaman güncellendiğinden her başvurudan önce güncel metinle karşılaştırılmalıdır.

Ortak olmayan yabancı çalışan başvurularında işyerinin genel mali yeterliliği, yıl sonu bilançosu bulunan yerleşik bir şirkette alternatif ölçütlerle, yani en az 8.000.000 TL net satış veya en az 150.000 ABD doları ihracatla sağlanabilir. Bunlar yabancı ortağa ilişkin özel sermaye ve pay koşullarının yerine geçmez. Ortak olmayan ücretli yönetici için genel kriterler geçerlidir; bunlar arasında yabancı başına beş Türk çalışan ve asgari ücretin pozisyona göre belirlenen bir katından az olmamak üzere maaş yer alır.

Ortaklara ilişkin kriterler gerçek kişi yabancı için yazılmıştır. Bağlı şirketi yurt dışındaki bir ana şirket elinde tutuyorsa yönetici çoğunlukla çalışandır ve işverene bağlı izin kriterleri uygulanır. 1 Ocak 2025'e kadar daha düşük geçiş eşikleri uygulanmıştır ve bunlar eski internet sitelerinde hâlâ görülmektedir.

### Yurt dışından veya Türkiye'den başvuru

• Yurt dışından. Yabancı, vatandaşı olduğu veya hukuka uygun olarak ikamet ettiği ülkedeki Türk konsolosluğuna başvurur. İşverene bağlı izinlerde işveren, vize başvurusundan itibaren 30 gün içinde başvuruyu çevrimiçi tamamlar. İzin verildikten sonra kişi, başlangıç tarihinden itibaren altı ay içinde Türkiye'ye girmelidir (6735 sayılı Kanun m.12; Yönetmelik m.15, 17 ve 25).
• Türkiye'den. Başvuru çevrimiçi yapılır; işveren, işveren yoksa yabancı başvuruyu onaylar. Türkiye'deki yabancının yurt içinden başvurabilmesi için genel olarak en az altı ay süreyle düzenlenmiş ve başvuru tarihinde geçerliliği devam eden bir ikamet izni gerekir; sayılan istisnalar saklıdır (Yönetmelik m.15).

Başvuru yolu yabancının durumuna göre değişir. Bazı aşamalar işveren veya avukat aracılığıyla yürütülebilir; ancak dış temsilcilik işlemleri, randevu veya idarenin talebi nedeniyle şahsen hazır bulunmak gerekebilir.

Ayrıca ikamet izni gerekir mi?

Genel olarak ayrı bir izin gerekmez. Çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti geçerli olduğu sürece ikamet izni yerine geçer (6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.27; 6735 sayılı Kanun; Yönetmelik m.57). Çalışma izni sona ererse ona dayanan ikamet hakkı da sona erer. Kişinin sahip olduğu başka bir ikamet izni, örneğin kısa dönem ikamet izni, çalışma izninin bitmesiyle iptal edilmez.

Turkuaz Kart nedir?

Turkuaz Kart (Turkuaz Kart), ulusal işgücü politikası kapsamında nitelik, deneyim veya ekonomik katkısı olan yabancılara verilen farklı bir izindir. İlk olarak üç yıllık geçiş süreci için verilir; bu sürenin sonunda sahibi süresiz hale getirilmesini isteyebilir (6735 sayılı Kanun m.11). Bir grup tarafından görevlendirilen yönetici için olağan yol değildir; güncel kriterleri Bakanlığın internet sitesinden kontrol edilmelidir.

Yönetici şirketin kamu borçlarından şahsen sorumlu olur mu?

Bazı durumlarda evet; ancak sorumluluğun şartları borcun türüne göre değişir.

Vergi ve buna bağlı alacaklar. Vergi Usul Kanunu m.10, kanuni temsilcilerin vergi ödevlerini düzenler. Bu ödevlerin yerine getirilmemesi yüzünden şirketin malvarlığından tamamen veya kısmen alınamayan vergi ve buna bağlı alacaklar, ödevleri yerine getirmeyen kanuni temsilcilerden alınabilir. Temsilcinin görevi, yetkisi ve ilgili dönem ayrıca değerlendirilmelidir.

SGK alacakları. 5510 sayılı Kanun m.88 uyarınca, prim ve diğer Kurum alacaklarının haklı sebep olmaksızın süresinde ödenmemesi hâlinde, şirket yönetim kurulu üyeleri de dahil üst düzey yönetici veya yetkililer ile kanuni temsilciler işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olabilir. Bu özel hüküm bakımından önce şirketten tahsil edilememe şartı aranmaz; sorumluluk yalnızca imza yetkilileriyle sınırlı da değildir.

Diğer kamu alacakları. 6183 sayılı Kanun'un mükerrer 35. maddesi, özel hükümler saklı kalmak üzere, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu alacaklarında kanuni temsilcilerin sorumluluğunu düzenler. Hüküm yabancı şahıs veya kurumların Türkiye'deki mümessillerine de uygulanır. Tasfiye, tasfiye öncesi döneme ait sorumluluğu kendiliğinden kaldırmaz.

Bu nedenle her kamu borcu için aynı tahsil sırası ve aynı sorumluluk şartları varsayılmamalıdır. Yabancı yönetici şirketin borçlarını mali müşavirle düzenli izlemeli; kişisel sorumluluk ve ödeme emrine karşı başvuru yolları bakımından hukuki inceleme yaptırmalıdır.