Antalya'da yatırım: serbest bölge, organize sanayi bölgesi ve yatırım teşvikleri

Kısaca

• Olağan işyeri (ilin herhangi bir yerinde ofis veya atölye): özel bir rejim yoktur. Şirket, diğer şirketler gibi merkezinin bulunduğu yer bakımından yetkili ticaret sicili müdürlüğünde tescil edilir (Antalya ilinde Alanya, Manavgat ve Kumluca gibi ayrı sicil müdürlükleri de vardır).
• Antalya Serbest Bölgesi: 3218 sayılı Kanun'a dayanan bir gümrük ve vergi rejimidir. Yabancı ve Türk kişiler faaliyet ruhsatı ile burada faaliyet gösterebilir. Bazı gelir ve kurumlar vergisi avantajları vardır; ancak bunlar üretime ve yurt dışına ya da serbest bölgeler içine yapılan satışlara bağlıdır.
• Antalya Organize Sanayi Bölgesi (OSB): 4562 sayılı Kanun'a tabi, planlı bir sanayi bölgesidir. Arsalar OSB yönetimi tarafından tahsis edilir; konumdan doğan bazı vergi avantajları vardır.

Bunlara ek olarak, 9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamındaki yatırım teşvik belgesi, ilin her yerindeki nitelikli yatırımlara uygulanabilir. Teşvik belgesi, yatırımcıya kendiliğinden ve koşulsuz nakit hibe sağlamaz. Gümrük vergisi ve KDV istisnaları ile benzer vergi ve sosyal güvenlik avantajlarının yanında, uygulanan programa göre faiz veya kâr payı desteği ve uygun yatırımlarda makine desteği de sağlanabilir.

Bunların tamamı yabancı ve Türk yatırımcılara aynı biçimde uygulanır. Yabancı ortağın yararlanması için özel bir statüye ihtiyacı yoktur. Her seçeneğin vergisel etkisi, konum seçilmeden önce bir mali müşavirle teyit edilmelidir. Şirket kuruluşunun genel süreci Türkiye'de şirket kuruluşuna ilişkin ana rehberde ele alınmıştır.

Antalya'da kaç yabancı sermayeli şirket var?

Farklı tarih ve kaynaklardan iki dizi rakam mevcuttur:

2024 sonunda yabancı ortağın ülkesine göre en büyük gruplar Rusya (1.217 şirket), Almanya (765) ve İran (675) olmuştur. Sektör olarak gıda toptan ve perakende ticareti (%8,1), gayrimenkul (%7,4) ve inşaat (%7,4) başı çekmiştir.

İki mevcut (stok) rakam farklı sayımlardan ve tarihlerden geldiği için birbirinden biraz ayrılmaktadır.

Antalya'da yabancı şirketleri hangi sektörler çekiyor?

Antalya, Türkiye'nin başlıca turizm ilidir ve yabancı sermayeli ticari faaliyetin büyük bölümü bundan doğar: oteller ve konaklama hizmetleri, gayrimenkul, inşaat ile turizm sektörüne gıda ve mal tedariki. Yukarıdaki ATSO rakamları bunu yansıtmaktadır. Sera tarımı ve gıda ihracatı, enerji ve bilişim teknolojileri de sıklıkla büyüme sektörleri olarak anılmaktadır.

Sektör hukuken önemlidir: OSB arsaları sanayi üretimine yöneliktir; serbest bölge ve teşvik avantajları ise faaliyetin türüne bağlıdır.

Yabancı şirket Antalya Serbest Bölgesi'nde faaliyet gösterebilir mi?

Evet. Serbest Bölgeler Kanunu'nun (3218 sayılı Kanun) 5. maddesi, Türk ve yabancı gerçek ve tüzel kişilerin Ticaret Bakanlığı'ndan faaliyet ruhsatı almak suretiyle serbest bölgelerde faaliyette bulunmasına imkân tanır. Türk ortak şartı yoktur. Kanun'un belirtilen amaçları arasında doğrudan yabancı yatırımın hızlandırılması da yer alır (m.1).

Bölgeyi kim işletir? Antalya Serbest Bölgesi bir işletici (ASBAŞ) tarafından yönetilir. İşletici alan tahsis eder; Ticaret Bakanlığı'na bağlı bölge müdürlüğü ise ruhsatları, izinleri ve arazi kullanımını denetler. Şirket ruhsat başvurusunu bu sistem içinde yapar.

Gümrük. 3218 sayılı Kanun'un 6. maddesi uyarınca serbest bölgeler Türkiye Gümrük Bölgesinin parçalarıdır; ancak kanunda belirtilen koşullarla ithalat vergileri, ticaret politikası önlemleri ve kambiyo mevzuatı bakımından bölge dışında kabul edilir. Serbest dolaşımda olmayan eşya, gümrük rejimine tabi tutulmaksızın bölgeye konulabilir; gümrük mevzuatında öngörülen haller dışında kullanılmamak veya tüketilmemek kaydı aranır. Eşyanın Türkiye'nin diğer yerlerine çıkarılması ilgili gümrük işlemlerini gerektirir.

Personel. Serbest bölge işyerlerinde yabancı yöneticiler ve nitelikli personel çalıştırılabilir (m.10). Çalışma ve ikamet izinlerine ilişkin genel bilgi için bkz. Türk şirketinde yabancı yöneticiler.

Vergi. Serbest bölgeler çoğu zaman "vergisiz" diye anılır; bu bugün için fazla geniş bir ifadedir. Kanun (geçici m.3) iki ayrı istisna öngörür. Birincisi, bölgedeki üretici kullanıcıların imal ettikleri ürünleri yurt dışına, serbest bölge içine veya diğer serbest bölgelere satmasından doğan kazançlara ilişkindir; bu istisna üretime bağlıdır ve yalnızca ticaret yapan veya mal depolayan bir şirkete aynı biçimde uygulanmaz. İkincisi ayrı bir hizmet istisnasıdır: kanunda sayılan hizmet alanlarında (bakım, onarım, montaj, demontaj, elleçleme, ayrıştırma, ambalajlama, etiketleme, test etme ve depolama) faaliyet gösteren ve hizmetin tamamını Türkiye'de yerleşmiş olmayan kişilere veren hizmet işletmeleri, hizmete konu malların bölgeden Türkiye'ye herhangi bir şekilde girmeksizin yabancı bir ülkeye gönderilmesi şartıyla kazançlarından yararlanır. Yalnızca mukim olmayanlara hizmet vermek tek başına yeterli değildir. Kurallar son yıllarda birçok kez değişmiş, son değişikliklere ilişkin yorumlar da tutarlı değildir. Güncel kapsam ve belirli bir yapıya etkisi bir mali müşavirin değerlendireceği konudur.

Yerel veriler. Basın haberlerine göre Antalya Serbest Bölgesi'nin ticaret hacmi 2026'nın ilk yarısında 598,6 milyon ABD doları (yaklaşık %9 artış) olmuş, 7.109 kişi istihdam edilmiştir.

Antalya Organize Sanayi Bölgesi neler sunuyor?

Organize sanayi bölgesi, 4562 sayılı Kanun uyarınca kurulan, ortak altyapıya sahip planlı bir sanayi alanıdır. Kendi tüzel kişiliği tarafından yönetilir ve imalata yöneliktir. Antalya OSB, kentin başlıca sanayi bölgesidir.

Kanunla belirlenen hususlar. Aşağıdaki avantajlar doğrudan mevzuattan gelir:

• İzinlerin tek elden verilmesi. Bölge içindeki arazi kullanımı, yapı ve işyeri açma izin ve ruhsatları belediye tarafından değil, OSB yönetimi tarafından verilir ve denetlenir (4562 sayılı Kanun).
• Emlak vergisi. OSB'lerde bulunan binalar, kiraya verilmemek koşuluyla bina vergisinden (halk arasında emlak vergisi olarak bilinen verginin bina kısmı) sürekli olarak muaftır (1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu m.4/1-(m)). Bu, teşvik belgeli yatırımlar kapsamında yapılan binalar için öngörülen beş yıllık geçici muafiyetten (m.5) ayrıdır.
• KDV. OSB kurmak üzere oluşturulan iktisadi işletmelerin arsa ve işyeri satışları KDV'den istisnadır (3065 sayılı KDV Kanunu m.17/4-k). OSB'ye su, kanalizasyon, arıtma ve enerji gibi altyapı için yapılan mal ve hizmet teslimleri de istisnadır (m.13/j).
• OSB'nin kendi vergi ve harçları. OSB tüzel kişiliği, 4562 sayılı Kanun kapsamındaki işlemlerde vergi, resim ve harçlardan muaftır (m.21). Bu muafiyet her bir katılımcı şirkete değil, OSB'nin kendisine yarar.

Sosyal güvenlik desteği. 9903 sayılı Karar uyarınca (aşağıya bakınız), OSB'de yer alan bir yatırım, işveren hissesi sigorta primi desteği bakımından daha avantajlı bir alt bölgedeymiş gibi değerlendirilir.

Arsa. Parseller OSB yönetimi tarafından tahsis edilir. Basın ve yerel kaynaklar, mevcut Antalya OSB'nin büyük ölçüde dolu olduğunu, genişleme alanlarının geliştirildiğini göstermektedir. Müsaitlik, fiyat ve koşullar doğrudan OSB yönetiminden sorulmalıdır.

Yabancı yatırımcılar için yatırım teşvik belgesi var mı?

Evet; kurallar Türk yatırımcılarla aynıdır. Yatırımlarda Devlet Yardımları hakkında 9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, 30 Mayıs 2025 tarihli Resmî Gazete'de (sayı 32915) yayımlanmıştır. Karar, daha önceki 2012/3305 sayılı Karar'ın yerini almıştır. Şirket, yatırımın başında veya öncesinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'na başvurarak teşvik belgesi alır.

Destek unsurları. Karar, uygulanan programa göre şunları öngörür:

• ithal makine ve teçhizat için gümrük vergisi muafiyeti;
• makine ve teçhizat için KDV istisnası;
• vergi indirimi (yatırımdan elde edilen gelir üzerinde indirimli kurumlar vergisi yükü);
• bazı programlarda faiz veya kâr payı desteği;
• uygun yatırımlarda makine desteği (programa ve koşullara bağlı);
• bazı programlarda yatırım için kamu arazisi tahsisi;
• bölgeye göre işveren hissesi sigorta primi desteği.

Koşulsuz nakit hibe değildir. Teşvik belgesi kendiliğinden ve koşulsuz nakit ödeme hakkı sağlamaz. Avantajlar ağırlıklı olarak istisna, vergi indirimi ve prim desteğinden oluşur; uygulanan programa göre faiz veya kâr payı desteği ve uygun yatırımlarda makine desteği de bulunabilir. Bunlar peşin ödenen bir hibe gibi değil, belirli koşullara bağlı olarak ve zaman içinde kullanılır; fiilen gerçekleştirilen yatırıma bağlıdır.

Antalya'nın bölgesi. Karar illeri altı bölgeye ayırır. Antalya, bölgesel desteğin en düşük olduğu en gelişmiş bölge olan birinci bölgededir (Karar'ın EK-2'si).

Asgari yatırım. Başka bir asgari tutar uygulanmıyorsa Karar, birinci ve ikinci bölgelerde 12 milyon TL, diğer bölgelerde 6 milyon TL sabit yatırım tutarı arar (m.5/2). M.5/10 yıllık güncelleme öngördüğünden bugün geçerli tutar daha yüksektir. Güncel tutar, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının ilgili yıl için yaptığı duyurudan alınmalıdır.

BAKA ve Antalya Yatırım Destek Ofisi

Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı (BAKA) Antalya, Burdur ve Isparta'yı kapsar. Antalya Yatırım Destek Ofisi, yatırımcılara kamu destekleri ve prosedürler hakkında bilgi verir. BAKA, teşvik belgesini kimin alacağına karar vermez. İletişim bilgileri BAKA'nın internet sitesindedir.

Bu yazının vergisel ve hukuki sınırları

Bu yazı hukuki çerçeveyi anlatır; vergi danışmanlığı niteliği taşımaz. Serbest bölgenin, OSB'nin veya teşvik belgesinin faydalı olup olmadığı grubun yapısına, sektöre, yatırım tutarına ve ortağın bulunduğu ülkenin vergi kurallarına bağlıdır. Seçim yapılmadan önce vergisel etkiyi bir mali müşavirin veya vergi danışmanının modellemesi gerekir. Bunun ardından bir avukat, ruhsat veya tahsis sözleşmesi, işyerinin kiralanması veya satın alınması ve iş hukuku belgeleri konusunda danışmanlık yapabilir. Kuruluştan sonraki yıllık yükümlülükler Türkiye'de yabancı sermayeli bir şirketin işletilmesi yazısında ele alınmıştır.