Yabancı ana şirket ile Türk bağlı şirket arasında grup içi sözleşmeler ve kişisel verilerin yurt dışına aktarımı

Kısaca

• Sözleşmelerin çoğu her biçimde geçerli olsa da vergi dairesinin, bankaların ve mahkemelerin görmek isteyeceği şey yazılı ve imzalı bir sözleşmedir. Ana şirket, Türk bağlı şirketin tek ortağıysa yazılılık bir geçerlilik şartıdır (günlük, önemsiz ve sıradan işlemler hariç).
• Yabancı para: Türkiye yerleşikleri arasındaki belirli sözleşmelerde dövizle bedel belirleme sınırlamaları vardır (32 sayılı Karar). Türk bağlı şirket ile yabancı ana şirketi arasındaki sözleşme iki yerleşik arasında değildir; aynı grubun iki Türk şirketi arasındaki sözleşme ise yerleşikler arasındadır ve bazı özel istisnalar uygulanabilir.
• Türk Ticaret Kanunu, ana şirketin bağlı şirkete verdiği zararı aynı hesap yılı içinde denkleştirmesini öngörür.
• Kişisel veriler: kişisel verilerin Türkiye'den grubun ana şirketine gönderilmesi, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK, 6698 sayılı Kanun) kapsamında "yurt dışına aktarım"dır. 1 Haziran 2024'ten beri imzalanan standart sözleşmenin imzadan sonra beş iş günü içinde Kişisel Verileri Koruma Kurumu'na bildirilmesi gerekir.
• Vergi: transfer fiyatlandırması ve örtülü sermaye vergisel sınırlardır; fiyatları ve kredi koşullarını bir Türk mali müşavir gözden geçirmelidir.

Türkiye'deki bağlı şirketin genellikle hangi grup içi sözleşmelere ihtiyacı olur?

Şirketin her yıl yerine getirdiği yükümlülükler için bkz. Türkiye'de yabancı sermayeli bir şirketi yürütmek.

Grup içi sözleşmenin yazılı olması gerekir mi?

Türk Borçlar Kanunu (6098 sayılı Kanun) kural olarak sözleşmenin şeklini taraflara bırakır. Yalnızca kefalet veya taşınmaz satışı gibi bazı sözleşmeler için öngörülmüş bir şekil vardır.

Uygulamada, ifaya başlamadan önce imzalanmış yazılı bir sözleşme hem ispat bakımından (muhasebeci, vergi müfettişi, banka ve mahkeme bunu isteyecektir) hem de yetki bakımından önemlidir: Türkiye'de bir avukat, imza sirküleri ve ticaret sicili kayıtları üzerinden imzalayanın şirketi bağlayıp bağlayamayacağını kontrol edebilir. Biçimsel olmayan düzenlemeleri sonradan savunmak zordur.

Tek ortaklı şirketlerde yazılılık geçerlilik şartıdır. Ana şirket, Türk bağlı şirketin tek ortağıysa aralarındaki sözleşmeler, günlük, önemsiz ve sıradan işlemler istisnası dışında yazılı yapılmalıdır. Burada yazılılık sözleşmenin geçerliliği için gereklidir (tek pay sahipli anonim şirketlerde Türk Ticaret Kanunu m. 371/6, tek ortaklı limited şirketlerde m. 629/2). Kanun, bu şartın aranmadığı işlemleri "piyasa şartlarına göre günlük, önemsiz ve sıradan işlemler" olarak tarif eder.

Grup içi sözleşmelerde fiyat euro ile belirlenebilir mi?

Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar, Eylül 2018'de değiştirilmiştir. O tarihten beri Türkiye yerleşiklerinin kendi aralarında yaptıkları belirli sözleşmelerde dövizle bedel belirleme sınırlamaları vardır. Kısıtlama tüm sözleşmeleri kapsamaz; sözleşme türüne ve istisnalara göre değerlendirilir. İstisnaları, Hazine ve Maliye Bakanlığı bir uygulama tebliğiyle (2008-32/34 sayılı Tebliğ) belirler. Örneğin Tebliğ m. 8/9, taşıt satışı dışındaki menkul satış sözleşmelerinde dövizle bedel belirlenmesine izin verir.

Bir grup için bunun anlamı:

• Bağlı şirket Türkiye yerleşiğidir. yabancı ana şirketiyle yaptığı hizmet veya kredi sözleşmesi bir yerleşik olmayan ile yapıldığından, kısıtlama aynı biçimde uygulanmaz.
• Bağlı şirket ile grubun başka bir Türk şirketi arasındaki sözleşme yerleşikler arasındadır. Sözleşmenin türüne bağlı olarak euro cinsinden fiyat, bir istisna uygulanmadıkça geçersiz olabilir.
• Tebliğ m. 8/19 özel bir istisna getirir: yabancıların doğrudan veya dolaylı olarak en az %50 paya ya da kontrole sahip olduğu Türk şirketlerinin işveren veya hizmet alan olarak taraf olduğu iş ve hizmet sözleşmelerinde dövizle bedel belirlenebilir. Bu istisna, yabancı kontrollü bir Türk bağlı şirketin aynı gruptaki başka bir Türk şirketiyle yaptığı hizmet sözleşmesine de uygulanabilir; ancak şartları somut olayda kontrol edilmelidir.
• İstisnalar zaman zaman değişir; imzadan önce kontrol edin.

Türk Ticaret Kanunu ana şirket ve bağlı şirket hakkında ne söylüyor?

Türk Ticaret Kanunu (6102 sayılı Kanun, m. 195 ve devamı) şirketler topluluğunu düzenler. Asıl kural m. 202'dedir. Hâkim şirket, hâkimiyetini bağlı şirkete zarar verecek biçimde kullanamaz. Buna, bağlı şirketin işletme, mal varlığı, personel, alacak veya borç devirlerine ya da kârını azaltan veya başka yere aktaran işlemlere yönlendirilmesi de dâhildir.

Zarar verilmişse, bu zarar aynı hesap yılı içinde denkleştirilmelidir; aksi halde yılın sonuna kadar, denkleştirmenin biçimi ve zamanı belirtilerek bağlı şirkete eşdeğer bir talep hakkı tanınmalıdır. Bu yapılmazsa bağlı şirketin her ortağı, hâkim şirketten ve ilgili yönetim kurulu üyelerinden zararın tazminini isteyebilir.

Hâkim şirket bağlı şirketin paylarının ve oy haklarının doğrudan veya dolaylı olarak tamamına sahipse (tam hâkimiyet), m. 203 ila 206 farklı bir rejim getirir. Bu durumda hâkim şirketin yönetim kurulu, topluluğun belirlenmiş ve somut politikalarının gereği olmak şartıyla, bağlı şirkete kaybına sebep verebilecek nitelikte olsa bile yönlendirme ve yönetime ilişkin talimat verebilir ve bağlı şirketin organları talimata uymak zorundadır (m. 203). Bu yetkinin sınırları vardır: bağlı şirketin ödeme gücünü açıkça aşan, varlığını tehlikeye düşürebilecek veya önemli varlıklarını kaybetmesine yol açabilecek talimat verilemez (m. 204). Alacaklıların korunması da sürer: talimat dolayısıyla oluşan kayıp o hesap yılı içinde denkleştirilmez veya şirkete denk bir istem hakkı tanınmazsa, zarar gören alacaklılar hâkim şirkete ve sorumlu yönetim kurulu üyelerine karşı tazminat davası açabilir (m. 206). Bağlı şirketin organları ise bu talimatlara uymaları nedeniyle şirkete ve pay sahiplerine karşı sorumlu tutulamaz (m. 205).

Tam hâkimiyette azınlık pay sahibi bulunmadığından denkleştirme sorunu farklı bir biçim alır; ancak talimat yetkisinin kanuni sınırları ve alacaklıların korunması (m. 206) sürer, sonradan gelen bir alıcı da geçmiş grup içi işlemleri inceleyecektir. Bu nedenle grup içi fiyatlar ve ücretler gerekçelendirilmeli ve belgelenmelidir. Bunların vergisel sınırları (transfer fiyatlandırması, örtülü sermaye) bir Türk mali müşavire veya vergi danışmanına aittir.

Kişisel verilerin grubun ana şirketine gönderilmesi ne zaman "yurt dışına aktarım" sayılır?

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (6698 sayılı Kanun, KVKK), Türkiye'de işlenen çalışan, müşteri ve irtibat kişilerinin kişisel verilerine uygulanır. Bu verilerin başka bir ülkedeki ana şirkete gönderilmesi veya yurt dışındaki bir grup sisteminin bunlara erişimine izin verilmesi, m. 9 kapsamında yurt dışına aktarımdır.

m. 9, 7499 sayılı Kanun ile değiştirilmiş olup 1 Haziran 2024'te yürürlüğe girmiştir. Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 10 Temmuz 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Seçenekler özetle şu sırayla uygulanır:

1. Yeterlilik kararı. Kişisel Verileri Koruma Kurulu, bir ülke, bir sektör veya bir uluslararası kuruluş için yeterlilik kararı verebilir. Bu durumda aktarım için yalnızca m. 5 veya 6'daki bir hukuki sebep yeterlidir. 2. Uygun güvenceler. Yeterlilik kararı yoksa aktarım; bir hukuki sebebe, ilgili kişinin aktarımın yapıldığı ülkede haklarını kullanabilmesine ve etkili kanun yollarına başvurabilmesine ve şu güvencelerden birine dayanabilir: - Kurul tarafından ilan edilen metinlerle standart sözleşme; - ortak ekonomik faaliyet yürüten bir grup için Kurul tarafından onaylanan bağlayıcı şirket kuralları; - yeterli korumayı sağlayan, Kurul'un izin verdiği yazılı taahhütname; - Kurul'un izin verdiği, kamu kurumları arasındaki sözleşme. 3. Arızi aktarım. Yalnızca ilk iki yol mümkün değilse ve yalnızca aktarım arızi ise, sayılan istisnalardan biri uygulanır; örneğin risklerden haberdar edildikten sonra verilen açık rıza veya ilgili kişiyle yapılan bir sözleşme için zorunluluk.

Verileri düzenli olarak paylaşan bir grup 3. seçeneğe dayanamaz; olağan yol standart sözleşmedir.

Bildirim süresi. İmzalanan standart sözleşme, imzadan sonra beş iş günü içinde Kurum'a bildirilmelidir (m. 9/5). Kurum, 25 Ekim 2024'te çevrim içi Standart Sözleşme Bildirim Modülü'nü açmıştır. Taraflar veya içerik değişirse ya da sözleşme sona ererse yeni bir bildirim gerekir. Bildirimin yapılmaması idari para cezasına yol açabilir. Standart sözleşmelerin Türkçe metni esastır.

Ana şirketin yapacağı sonraki aktarımlar için de aynı güvenceler korunmalıdır.

Türkiye'deki bağlı şirketin VERBİS'e kayıt olması gerekir mi?

VERBİS, Veri Sorumluları Sicil Bilgi Sistemi'dir. Muaf olmadıkça veri sorumluları kayıt olmak zorundadır. Kurul'un 2018/87 sayılı kararı ve değişiklikleri uyarınca, ana faaliyet konusu özel nitelikli kişisel veri işlemek olmayan bir veri sorumlusu, çalışan sayısı 50'den az ve yıllık mali bilanço toplamı 100 milyon TL'nin altındaysa muaftır. Bilanço esasına göre defter tutan şirketler her iki ölçütü birlikte karşılamalıdır. Ana faaliyeti özel nitelikli kişisel veri işlemek olan veri sorumlusu ise yalnızca yıllık çalışan sayısı 10'dan az ve yıllık mali bilanço toplamı 10 milyon TL'den az ise muaftır.

Muafiyet, diğer yükümlülükleri (aydınlatma, güvenlik tedbirleri, yukarıdaki aktarım kuralları) ortadan kaldırmaz. Eşikler 2023 ve 2025'te değişmiştir; karar verirken Kurum'un internet sitesini kontrol edin. Antalya'daki bir otel veya fabrika gibi Türkiye'de daha fazla çalışanı olan bir grubun bu eşiklerin üzerinde kalma ihtimali daha yüksektir.

Bu konu GDPR ile nasıl ilişkilidir?

Türk kanunu AB veri koruma hukukunu örnek almıştır, ancak onunla aynı değildir. AB'den Türkiye'deki bağlı şirkete gönderilen veriler GDPR'nin aktarım kurallarına, Türkiye'den ana şirkete gönderilen veriler KVKK m. 9'a tabidir. Bir grupta ikisi birlikte uygulanabilir. İlgili bir tartışma için bkz. Yapay zekâ ve SaaS girişimlerinde fikrî mülkiyet, sınır ötesi veri aktarımları ve sözleşme yapısı. AB yönü, grubun veri koruma görevlisi veya kendi ülkesindeki danışmanı tarafından ele alınmalıdır.