Antalya'da startup kurmak: bir avukatın gözünden kuruluştan yatırıma hukuki yol haritası

Kısaca

• Yatırım düşünen girişim için anonim şirket (A.Ş.) genellikle daha esnektir. Pay devri, imtiyazlı pay ve yatırımcı beklentileri anonim şirkette esas sözleşmeyle daha rahat düzenlenir. Limited şirket (Ltd.) daha ucuz ve basittir, ancak pay devri noter onaylı yazılı sözleşme gerektirir ve şirket sözleşmesinde aksi öngörülmedikçe genel kurul onayına bağlıdır.
• Asgari sermaye: 2024'ten itibaren kurulan şirketlerde limited için 50.000 TL, anonim için 250.000 TL (Cumhurbaşkanı Kararı 7887).
• Kurucular sözleşmesi ilk gün yapılmalıdır: pay dağılımı, vesting (hak kazanım) ve geri alım, rekabet yasağı, ayrılma ve karar alma kuralları.
• Kod şirkete ait olmalıdır. Çalışanların işleri sırasında ürettiği eser üzerindeki hakları kural olarak işveren kullanır (FSEK m.18); ancak kurucuların kuruluştan önce yazdığı kod için yazılı devir gerekir (FSEK m.52).
• Yatırım belgeleri Türk hukukuna uyarlanmalıdır: SAFE ve dönüştürülebilir araçlar, pay devri ve sermaye artırımı.
• Çalışanlara pay pay devri veya sermaye artırımıyla verilir; vergi yönü mali müşavire sorulmalıdır.
• Antalya'da destek ekosistemi vardır: Antalya Teknokent, ATSO, BAKA, KOSGEB ve TÜBİTAK. Teknokentte şirket kurmak zorunlu değildir.

Antalya'da startup için limited mi, anonim mi?

Her iki tür de kurulabilir. Asgari sermaye, Cumhurbaşkanı Kararı 7887 uyarınca 1 Ocak 2024'ten itibaren kurulan şirketler için limitedde 50.000 TL, anonimde 250.000 TL'dir. Kuruluş adımları ve belge listesi için Türkiye'de şirket kuruluşu yazısına bakılabilir.

Yatırım alması beklenen girişimde anonim şirketin pratik avantajları şunlardır:

• Pay devri: Nama yazılı paylar, kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe sınırlandırma olmaksızın devredilebilir (TTK m.490). Limitedde ise esas sermaye payının devri yazılı sözleşme ve noter onaylı imza ister; esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe genel kurul onayı da gerekir (TTK m.595).
• İmtiyazlı pay: Anonim şirkette bazı paylara kâr payı, tasfiye payı, rüçhan veya oy hakkında üstün hak tanınabilir (TTK m.478). Yatırımcılar çoğunlukla bu tür hakları ister.
• Yatırımcı beklentisi: Yatırımcı belgeleri genellikle anonim şirketi varsayar; limitedde aynı yapıyı kurmak mümkün olsa da esas sözleşmenin ve sicil işlemlerinin daha fazla uyarlanması gerekebilir.

Erken aşamada yatırım planı yoksa ve kurucu sayısı azsa limited şirket de makul bir başlangıçtır; sonradan türünü değiştirmek (tür değiştirme) mümkündür, ancak ek işlem ve maliyet getirir. Şirket türünün vergi sonuçları mali müşavirle ayrıca değerlendirilmelidir.

Kurucular sözleşmesinde neler bulunmalı?

Kurucular arasındaki anlaşmazlık, yatırım turlarının en sık görülen engellerinden biridir. Yazılı bir kurucular sözleşmesi genellikle şunları içerir:

• Pay dağılımı ve kimin hangi katkıyı (emek, kod, nakit, fikri haklar) getirdiği.
• Vesting ve geri alım: Payların belirli sürede kazanılması; kurucu erken ayrılırsa kazanılmamış payların geri alınması.
• Rekabet yasağı ve gizlilik: Kapsamı, süresi ve yeri makul tutulmalıdır; aşırı geniş yasaklar geçersiz sayılabilir.
• Ayrılma: İyi ve kötü ayrılma halleri, pay bedeli ve ödeme biçimi.
• Karar alma: Hangi kararlar oy çokluğuyla, hangileri oybirliğiyle verilir; çıkmaz durumda ne olur.

Ayrıntılı çerçeve için Yatırımdan önce kurucular sözleşmesi yazısına bakılabilir.

Yazılımın ve buluşların fikri hakları şirkette mi?

Girişimin asıl varlığı çoğunlukla koddur. Hakların kimde olduğu üç ayrı durumda ele alınır.

Çalışanların ürettiği eser. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.18 uyarınca, aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça, memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar bunları çalıştıranlarca kullanılır. Bilgisayar programları da eser kapsamındadır (FSEK m.2/1). İş sözleşmesine açık bir fikri haklar maddesi koymak, tartışmayı önler.

Çalışan buluşları. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.113 hizmet buluşunu (çalışanın yükümlü olduğu faaliyet gereği veya büyük ölçüde işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanarak iş ilişkisi sırasında yaptığı buluş) serbest buluştan ayırır. Çalışan hizmet buluşunu yazılı ve gecikmeksizin işverene bildirmelidir (m.114). İşveren dört ay içinde yazılı olarak tam veya kısmi hak talep edebilir; talep etmezse buluş serbest buluş niteliği kazanır (m.115/1). Tam hak talebinde çalışan makul bir bedel isteyebilir (m.115/6).

Kuruluştan önce yazılan kod. Kurucular şirket kurulmadan önce kod yazmışsa, bu kod henüz şirketin çalışanı olarak değil, kişisel olarak yazılmıştır ve m.18 uygulanmaz. Mali haklara ilişkin sözleşmelerin yazılı olması ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır (FSEK m.52). Kod üzerindeki mali hakların devri yazılı yapılmalı ve devredilen haklar ayrı ayrı gösterilmelidir. Marka devrinde ise SMK m.148/4 uyarınca sözleşmenin noter tarafından onaylanmış şekilde yapılması geçerlilik şartıdır; sicile kayıt da üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik bakımından önem taşır. Alan adlarının devrinde ilgili kayıt kuruluşunun devir usulleri ayrıca tamamlanmalıdır. Yatırımcının hukuki incelemesi (due diligence) genellikle ilk olarak bunu arar.

Serbest çalışanlar ve dış kaynaklı geliştiriciler çalışan sayılmaz; onlarla yapılan sözleşmede hakların devri açıkça yazılmalıdır.

Yatırım alırken hangi hukuki konular önemlidir?

• SAFE ve dönüştürülebilir araçlar. Yurt dışı kaynaklı bu araçlar Türk Ticaret Kanunu'nda doğrudan düzenlenmemiştir; sözleşmenin TTK kurallarıyla uyumlu kurulması gerekir. Bkz. SAFE ve dönüştürülebilir yatırımlar.
• Hisse devri ve sermaye artırımı. Yatırımcı mevcut paylardan alabilir ya da şirket yeni pay çıkarabilir. İç kaynaklardan yapılan artırım hariç, payların nakdî bedelleri tamamen ödenmeden sermaye artırılamaz; ancak sermayeye oranla önemli sayılmayan tutarların ödenmemiş olması artırımı engellemez (TTK m.456/1).
• Yabancı yatırımcı. Yabancı yatırımcı kendi ülkesinde kurulu bir şirketse, kuruluş belgeleri, yetki belgeleri ve vekâletnameler genellikle apostilli ve Türkçe tercümeli sunulur. Bkz. şirket kuruluşu rehberi.
• Kitle fonlaması. Halktan fon toplamak Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) düzenlemelerine tabidir ve ancak lisanslı platformlar üzerinden yapılır. Bkz. Kitle fonlaması platform sözleşmeleri ve ihraççı yükümlülükleri.
• Avukatın rolü. Yatırım sürecinde avukat genellikle şirketi hukuki incelemeye (due diligence) hazırlar; niyet mektubu (term sheet), pay sahipleri sözleşmesi ve yatırım sözleşmesinin hükümlerini inceler ve müzakere eder; esas sözleşme değişikliğini, sermaye artırımı veya pay devri için genel kurul kararını ve ticaret siciline tescili yürütür; yabancı yatırımcının belgelerini Türk hukukuna göre hazırlatır. Yatırımcının avukatı yatırımcıyı temsil eder. Girişimin çıkarlarını ayrıca gözeten bir avukat, özellikle ilk yatırım turunda, sonradan değiştirilmesi zor olan hükümleri (tasfiye tercihi, veto hakları, sulandırmaya karşı koruma, kurucuların ayrılma şartları) imzadan önce görünür kılar.

Çalışanlara pay vermek mümkün mü?

Evet. Çalışanlara mevcut ortakların pay devriyle veya sermaye artırımıyla pay verilebilir. TTK'da ESOP'un bütün unsurlarını düzenleyen ayrı bir rejim bulunmamakla birlikte, anonim şirketlerde çalışanlara alım hakkı tanınmasına imkân veren şarta bağlı sermaye artırımı açıkça düzenlenmiştir (TTK m.463–472). Esas sözleşmede gerekli dayanak oluşturulmalı; yararlanacak gruplar, hakların kullanımı ve sermaye sınırları kanuna uygun belirlenmelidir. Şarta bağlı artırılacak sermayenin toplam itibari değeri sermayenin yarısını aşamaz (m.464). İlgili esas sözleşme hükmü tescil edilmeden önce tanınan değiştirme ve alım hakları batıldır (m.465/3).

Pay devri veya diğer sermaye artırımı yollarında da ilgili şirket türünün kuralları uygulanır. Hak kazanma (vesting), ayrılma ve geri alım koşulları açıkça düzenlenmelidir. Geri alacak kişi şirketin kendisiyse, şirketin kendi paylarını edinmesine ilişkin kanuni sınırlar ayrıca gözetilmelidir; anonim şirkette TTK m.379 ve devamı, limited şirkette m.612 uygulanır. Vergi ve sosyal güvenlik sonuçları mali müşavirle ayrıca değerlendirilmelidir.

Kişisel veri, yapay zekâ ve açık kaynak

Yazılım ve SaaS girişimleri kullanıcı verisi işler. Bu nedenle:

• KVKK: Kişisel verilerin yurt dışına aktarımı 6698 sayılı Kanun m.9'a tabidir; yeterlilik kararı yoksa başka güvenceler gerekir. Bulut hizmeti kullanan her girişim, verinin nereye gittiğini bilmelidir. Bkz. Yapay zekâ ve SaaS girişimlerinde fikri haklar ve veri aktarımları.
• AB Yapay Zekâ Tüzüğü: Avrupa'daki kullanıcılara hizmet veren Türk girişimler, Tüzük'ün Türkiye dışında da uygulanabilen kapsamına girebilir. Bkz. AB Yapay Zekâ Tüzüğünün Türk girişimlere etkisi.
• Açık kaynak lisansları: Kodda kullanılan açık kaynak bileşenlerin lisans şartları (örneğin kaynak kodu paylaşma yükümlülüğü) ürünün ticari modelini etkileyebilir. Bkz. Yazılım ve yapay zekâ projelerinde açık kaynak lisans uyumu.

Antalya'da hangi kurumlar girişimcilere destek sunuyor?

Aşağıdaki kurumlar resmî sitelerindeki tanıtımlarına göre anılmıştır. Programların koşulları, açık çağrılar ve tutarlar sık değişir; güncel bilgi ilgili kurumun sitesinden alınmalıdır.

• Antalya Teknokent. Antalya Teknokent Yönetici ve İşletici A.Ş. tarafından işletilir; adresi Akdeniz Üniversitesi Ar-Ge 2 Uluğbey Binası'ndadır. Teknoloji geliştirme bölgeleri 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu'na tabidir. Kanun, bölgedeki faaliyetlerin yüksek veya ileri teknoloji ile teknoloji veya yazılım üretimi/geliştirilmesi çerçevesinde yürütülmesini bekler (m.3/b); bölgedeki yönetici şirketin anonim şirket olarak kurulması gerekir (m.3/k). Bölgede yabancı uyruklu yönetici ve vasıflı Ar-Ge veya tasarım personeli çalıştırılabilir (m.7). Bölge teşviklerinin vergi yönü bir vergi konusudur; mali müşavire sorulmalıdır.
• Antalya Ticaret ve Sanayi Odası (ATSO). İl düzeyindeki iş dünyası kuruluşudur; sitesinde hizmet, proje ve eğitim duyuruları yayımlanır. Antalya Ticaret Sicili Müdürlüğü de odanın bünyesindedir (TTK m.24/1).
• Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı (BAKA). Antalya, Isparta ve Burdur'dan oluşan TR61 Batı Akdeniz bölgesine hizmet veren kalkınma ajansıdır.
• KOSGEB ve TÜBİTAK. Ulusal düzeyde, girişimcilik ve Ar-Ge projeleri için destek programları yürüten kurumlardır; Antalya'ya özgü değildir.

Teknokentte şirket kurmak zorunlu mu? Hayır. 4691 sayılı Kanun'da teknokent bölgesinde bulunmayı zorunlu kılan bir hüküm yoktur; girişimci bölgeden yararlanmak isterse başvuru yapar. Bölge dışındaki bir şirket de aynı şekilde kurulur. Bölgeye girmenin hukuki sonuçları (kira, sözleşme, fikri hakların paylaşımı gibi) yönetici şirketle yapılan sözleşmede düzenlenir; bu sözleşmeyi imzalamadan önce okumak gerekir.

Yabancı kurucular için ne gerekir?

Antalya'ya taşınan yabancı kurucular için yabancı sermayeli şirket kurmak, yabancı yönetici atamak ve çalışma izni almak ayrı adımlardır. Kuruluş için Türkiye'de şirket kuruluşu, yabancı yönetici ve çalışma/ikamet izni için Türk şirketinde yabancı yöneticiler yazılarına bakılabilir. Yabancı yatırımcılar Türk ortakla eşit işlem görür; limited veya anonim şirkette Türk ortak veya yönetici zorunluluğu yoktur.